چگونگی بخشایش همه‌ی گناهان با یک عمل کوچک

پرسش

در برخی از منابع معتبر روایی و دعایی می‌بینیم که فرموده‌اند: اگر فلان عبادت را انجام دهید یا فلان دعا را بخوانید، خدا همه‌ی گناهانتان را می‌بخشد. چگونه ممکن است خدا همه‌ی گناهان ما را با یک روزه یا یک دعا یا عمل مستحبی دیگر ببخشد؟! این مسأله چه توجیه منطقی می‌تواند داشته باشد؟

پاسخ

 همان‌طور که گفتید، در منابع معتبر دینی آمده است که انجام برخی اعمال آثار شگفت‌انگیزی دارد و می‌تواند یک عمر گناه را پاک کند و یک عمر راه غلط را جبران نماید. مثلاً درباره‌ی آثار ذکر صلوات فرموده‌اند: هرکسی یکی صلوات بفرستد، خدا همه‌ی گناهانش را می‌بخشاید.

در برخورد علمی و منطقی با این مطلب دو نکته به دست می‌آید:

1. فضل و کرم و رحمت خدا خیلی زیاد است و گویا خدا دنبال کوچک‌ترین بهانه می‌گردد تا به خلایق خوبی و لطف کند.

2. پنانسیل و نیروی ویژه‌ای در این اعمال نهفته است که در نگاه ظاهری به چشم نمی‌آید. جهل و ناآگاهی ما به چنین امور باطنی نباید باعث انکار آن‌ها شود.

با داشتن نگاهی جامع به معارف دینی و بررسی این مطلب در ارتباط با سایر مطالب مسلّم دین به این نتیجه می‌رسیم که:

1. این‌که اگر فلان عبادت را انجام بدهید خداوند همه‌ی گناهان شما را می‌بخشاید، بیان‌گر این است که این عمل قابلیت این را دارد که مایه‌ی بخشودگی همه‌ی گناهان ما شود، مشروط به این‌که مانعی در سر راه نباشد. یعنی اگر چیزی مانع نشود، از دست این عبادت برمی‌آید که همه‌ی آلودگی‌های ما را پاک کند و ما را تا قله‌ی کمال بالا ببرد. با این حساب اگر مانعی مثل حق‌الناس یا کم‌ظرفیتی ما بر سر راه باشد، طبیعی است که نمی‌تواند اثرش را تمام کند و کارش را به اتمام برساند.

مثلاً وقتی می‌گوییم آتش می‌تواند هر چیز سوختنی‌ای را بسوزاند، معنایش این نیست که هر آتشی می‌تواند هر چیزی را در هر شرایطی بسوزاند؛ البته که شعله‌ی شمع نمی‌تواند در برابر باد مانند آتش هوابرش (دستگاه خاصی که جوشکارها با آتش آن آهن را برش می‌دهند) دوام بیاورد و با حرارت خود آهن را ذوب کند.

2. این‌که اگر فلان عبادت را انجام بدهید خداوند همه‌ی گناهان شما را می‌بخشاید، به این معنا است که انجام این عبادت شروع یک تغییر اساسی است که باید تا پایان ادامه داشته باشد؛ نه این‌که با انجام این عمل کوچک همه‌چیز تمام می‌شود؛ بلکه با انجام آن متعهد می‌شویم سبک زندگی خود را تغییر بدهیم و شاخ و برگ زندگی خود را بر اساس ریشه‌ی این عمل کوچک پرورش بدهیم. مثلاً اگر یک بار گفتن «اللهم صل علی محمد و آل محمد» یک عمر گناه ما را محو می‌کند، در صورتی است که با گفتن آن پیوند محکم و گسست‌ناپذیری با روح این ذکر (که عبارت است از ولایت اهل بیت که همان ولایت خدا است) برقرار کنیم و همه‌ی شؤون زندگی خود را از این پس بر محور آن تنظیم کنیم.

وقتی ما کاری را انجام می‌دهیم که خداوند به انجام دهنده‌اش قول بخشش همه‌ی گناهان را داده، گویا چکی با مبلغ خیلی بالا را برای ما امضا می‌کند ولی فعلاً حساب مربوط به آن چک خالی است و پرشدن آن بستگی دارد به این‌که ما چقدر به روح آن عمل پای‌بند خواهیم بود.

به عبارت دیگر انجام یک عمل خاصی مثل ذکر صلوات می‌تواند یک عمل سطحی و کم‌عمق باشد که در این صورت یک ثواب متناسب با خودش خواهد داشت؛ و می‌تواند یک عمل عمیق و ژرف باشد که نشان از یک تغییر اساسی دارد، که در این صورت اثر آن متناسب با ژرفای عمل تقویت خواهد شد، تا جایی که حتی می‌تواند همه‌ی کاستی‌های گذشته را به زیبایی جبران کند.

مانند این‌که شما چند ماه است که با یک رفیقی قطع رابطه کرده‌اید و به‌خاطر کارهای غلط و اشتباهش به‌شدت از دستش ناراحت هستید و دیگر با او حرف نمی‌زنید. روزی او می‌آید نزد شما و به شما سلام می‌دهد. این سلام یک کار و یک گام از طرف او است و می‌تواند آثار متفاوتی داشته باشد. اگر شما احساس کنید سلام او یک سلام عادی است و حداکثر نشان از یک پیشمانی سطحی دارد، احتمالاً خیلی تحویلش نمی‌گیرید و حتی ممکن است جوابش را ندهید و به او پشت کنید. همان‌طور که ممکن است حالتی داشته باشد که باعث رقّت و نرمی شما بشود و شما نتوانید جوابش را ندهید و به او و پشیمانی‌اش بی‌توجه باشید. می‌توان تصور کرد که این یک کلمه‌ی ساده چنان حالتی داشته باشد که نشان از یک تغییر اساسی داشته باشد؛ به گونه‌ای باشد که شما یقین کنید او به‌کلی عوض شده و دیگر آدم دیگری شده است. وقتی شما چنین احساسی نسبت به او پیدا کردید، ممکن است با شنیدن سلام او، همه‌ی گذشته‌اش را یک‌باره نادیده بگیرید و دست محبت خود را به سوی او دراز کنید. این کار شما (بخشودن کامل و مطلق) به این خاطر است که یک سلام کوچک را نشانه‌ی کار بزرگی پنداشتید و آن را آغاز یک تحوّل اساسی دانستید. با این حساب، بخشودن کامل و مطلق شما متوقف خواهد بود بر تداوم این حال و ورحیه از طرف او و طبعاً اگر شما در آینده رفتاری متناقض با این روحیه از او مشاهده کنید، نظرتان عوض شده، بخشودن مطلق خود را منتقی یا محدود خواهید کرد.